Welke straf past bij de enorme financiële overtredingen van Manchester City?
Manchester City is schuldig bevonden aan vrijwel alle aanklachten van de Premier League. De club blijft echter volhouden niets verkeerd te hebben gedaan en gaat in beroep. Maar ondertussen dringt zich een vraag op die misschien nog ingewikkelder is dan het vaststellen van de overtredingen: welke straf is zwaar genoeg?
De omvang van de zaak maakt die vraag bijzonder lastig. Volgens het artikel heeft City zijn inkomsten niet zomaar wat opgepoetst, maar zijn de financiële cijfers over de onderzochte periode met meer dan 1,05 miljard euro kunstmatig verhoogd. Mocht de uitspraak ook na een beroep overeind blijven, dan moet de onafhankelijke commissie een sanctie vinden die recht doet aan die omvang.
Die straf moet stevig zijn, maar ook evenredig. Bovendien kunnen de gevolgen veel verder reiken dan Manchester City alleen. Andere clubs, werknemers, supporters en zelfs de internationale reputatie van de Premier League kunnen ermee worden geraakt.
Een boete die werkelijk pijn doet
De meest voor de hand liggende mogelijkheid is een geldboete. Alleen zal een gebruikelijke boete van enkele miljoenen pond bij een club met de financiële middelen van Manchester City nauwelijks indruk maken.
Wat is dan wel voldoende? Honderd miljoen euro? Een half miljard? Of een bedrag dat rechtstreeks aansluit bij de vastgestelde overtredingen? Wat ongeveer 1 miljard euro is, het bedrag waarmee City de sponsorinkomsten zou hebben opgeblazen.
Toch draait het niet uitsluitend om de hoogte van de boete. Minstens zo belangrijk is wat er met het geld gebeurt. Wanneer het simpelweg in de kas van de Premier League verdwijnt, blijft de vraag wat het voetbal daar uiteindelijk mee opschiet.
Een deel zou naar andere Premier League-clubs kunnen gaan, maar er zijn ook mogelijkheden om het hele Engelse voetbal te ondersteunen. Denk aan clubs in de lagere profdivisies, een noodfonds voor verenigingen in financiële problemen of hulp aan spelers die hun loopbaan door blessures voortijdig moeten beëindigen.
Ook oud-voetballers die vóór het tijdperk van de miljoenencontracten speelden, zouden daarvan kunnen profiteren. Sommigen kampen op latere leeftijd met financiële problemen en hoge zorgkosten, bijvoorbeeld door aandoeningen die mogelijk samenhangen met hun voetbalcarrière.
Op die manier zou een boete meer kunnen betekenen dan een financiële afrekening. Ze kan ook iets opleveren voor de sport die door de overtredingen is benadeeld.
Maar zelfs een uitzonderlijk hoge boete lijkt op zichzelf onvoldoende. Wanneer financiële overtredingen sportieve voordelen hebben opgeleverd, ligt ook een sportieve sanctie voor de hand.
Hoeveel punten moet City verliezen?
Puntenaftrek is dan de meest logische vervolgstap. Alleen begint daarmee een nieuwe discussie: hoeveel punten, in welk seizoen en over welke periode?
Een aftrek met terugwerkende kracht zou aansluiten bij de jaren waarin de overtredingen plaatsvonden. Toch is het de vraag hoeveel betekenis zo’n correctie achteraf nog heeft. De wedstrijden zijn gespeeld, de prijzen zijn uitgereikt en de betrokken clubs kunnen die seizoenen niet opnieuw beleven.
Een straf die nu wordt uitgevoerd, heeft een directer effect. Maar ook daarvoor bestaat geen eenvoudige rekensom.
Als je Everton als vergelijking neemt. Die club kreeg uiteindelijk in totaal acht punten aftrek voor twee financiële overtredingen, waarbij het om ongeveer 42,3 miljoen euro ging. Heel grof gerekend komt dat neer op circa 5,3 miljoen euro per strafpunt.
Wanneer die verhouding wordt toegepast op de genoemde 1,05 miljard euro aan opgeblazen sponsorinkomsten van City, ontstaat een straf van ongeveer 185 punten. Dat is geen juridisch bruikbare formule, maar het illustreert wel de schaal van de zaak.
Daarbij komt dat Everton strafvermindering kreeg vanwege zijn medewerking aan het onderzoek. Bij Manchester City vormt juist het gebrek aan medewerking een belangrijk onderdeel van de aanklachten.
De commissie moet daarbij wel zorgvuldig blijven. Het niet meewerken verdient mogelijk een afzonderlijke sanctie, maar de kern van de zaak blijft het overtreden van de financiële regels en de invloed daarvan op de competitie. Een straf die vooral lijkt voort te komen uit irritatie over het onderzoeksproces, kan het karakter van een afrekening krijgen.
Is één degradatie voldoende?
Een forse puntenaftrek in één seizoen zou Manchester City vrijwel zeker naar het Championship kunnen sturen. Denk bijvoorbeeld aan een aftrek van tachtig punten.
Maar is één seizoen buiten de Premier League voldoende voor overtredingen die zich over meerdere jaren uitstrekten?
City zou een groot deel van zijn selectie mogelijk kunnen overtuigen om te blijven. Vervolgens kan de club rechtstreeks promoveren en de terugkeer presenteren als een verhaal over veerkracht en onderlinge verbondenheid. Een documentaire van Netflix of Amazon zou dat verhaal nog extra glans kunnen geven.
In dat scenario kan de club relatief snel herstellen, terwijl het gevoel dat de buitenwereld tegen City is alleen maar sterker wordt. De degradatie doet dan pijn, maar de structurele gevolgen blijven wellicht beperkt.
Daarom is ook een straf die langer doorwerkt mogelijk: bijvoorbeeld vijf seizoenen achter elkaar veertig punten aftrek. Dat hoeft niet ieder jaar tot degradatie te leiden, maar zou de club wel langdurig onder druk zetten.
Champions League-voetbal wordt dan moeilijk bereikbaar. City wordt minder aantrekkelijk voor spelers en sponsors en moet meerdere seizoenen leven met de gevolgen van zijn handelen.
Zo’n sanctie raakt de club veel dieper dan één verloren seizoen.
Een puntenschuld die moet worden weggewerkt
Een nog verdergaand idee is een totale puntenschuld die City op het veld moet aflossen. Volgens Miller wordt daarover gesproken door bestuurders van andere clubs.
Stel dat City een schuld van driehonderd punten krijgt. Alle punten die de ploeg vervolgens behaalt, worden eerst gebruikt om die schuld te verminderen.
Haalt City in het eerste seizoen tachtig punten, dan eindigt het officieel op nul en resteert voor het volgende seizoen een schuld van 220 punten. Dat proces gaat door totdat het volledige bedrag is weggewerkt.
Het zou een verpletterende sanctie zijn, waarschijnlijk met meerdere degradaties tot gevolg. Tegelijk ontstaan er grote problemen voor de competities waarin City terechtkomt.
Wanneer vooraf vrijwel vaststaat welke club onderaan eindigt, verandert het karakter van de strijd tegen degradatie. Manchester City speelt dan wel wedstrijden, maar zijn positie op de ranglijst weerspiegelt jarenlang nauwelijks de sportieve prestaties.
De club probeert in feite vooral zo snel mogelijk van een schuld af te komen. Of dat een gezonde manier is om de competitie te herstellen, is zeer twijfelachtig. Het voorstel laat vooral zien hoe verstrekkend sommige ideeën inmiddels zijn.
De rekening komt ook bij werknemers terecht
Bij alle discussies over miljoenenbedragen en strafpunten dreigt een belangrijk aspect uit beeld te verdwijnen: de mensen die bij de club werken.
Wanneer Manchester City ver terugvalt in de Engelse voetbalpiramide, kunnen honderden en mogelijk duizenden banen worden geraakt. Minder inkomsten betekent uiteindelijk ook minder werk.
De bestuurders die verantwoordelijk waren voor de beslissingen, zullen financieel mogelijk weinig merken van de gevolgen. Medewerkers met een gewoon salaris hebben die bescherming meestal niet.
Daarmee ontstaat een ongemakkelijke vraag. Hoe zwaar mag een straf worden wanneer een groot deel van de schade terechtkomt bij mensen die niets met de overtredingen te maken hadden?
Dat is geen reden om de club ongemoeid te laten. Het maakt wel duidelijk waarom ook persoonlijke verantwoordelijkheid een plaats moet krijgen in de uiteindelijke sancties.
Een voetbalclub neemt immers niet zelfstandig beslissingen. Dat doen mensen, individueel of gezamenlijk. Als zij verantwoordelijk zijn voor ernstige overtredingen, ligt het voor de hand om ook hun toekomstige rol in het voetbal te beoordelen.
Een verbod om nog bestuurlijke functies te vervullen is daarbij een mogelijke maatregel. Of daarnaast persoonlijke boetes of strafrechtelijke procedures aan de orde kunnen zijn, hangt af van het bewijs en de toepasselijke wetgeving. Een uitspraak over voetbalregels betekent niet automatisch dat ook een strafbaar feit is vastgesteld.
Moeten kampioenschappen worden afgenomen?
Een andere mogelijkheid is het schrappen van de prijzen die Manchester City in de betrokken periode heeft gewonnen.
Voor sommige supporters zou dat voelen als erkenning dat hun club is benadeeld. Toch lost ook deze maatregel niet alles op.
Blijven de kampioenschappen vervolgens zonder winnaar? Of gaan ze alsnog naar de clubs die destijds tweede werden? En hoeveel voldoening geeft een titel die pas jaren later administratief wordt toegekend?
Liverpool zou bijvoorbeeld te horen kunnen krijgen dat het alsnog kampioen van het seizoen 2013/14 is. Maar daarmee krijgt de club de ontknoping van dat seizoen niet terug. De spanning, teleurstelling en gemiste feestvreugde laten zich niet achteraf herstellen.
Het afnemen van titels heeft een sterke symbolische betekenis, maar kan ook nieuwe discussies oproepen zonder dat iemand zich werkelijk tevreden voelt. Daarom is deze route niet aan te raden.
De waarschuwing uit Italië
Bij de keuze voor een straf zullen ook eerdere schandalen een rol spelen. Het bekendste voorbeeld is Calciopoli, de Italiaanse affaire uit 2006.
Juventus verloor kampioenschappen en werd teruggezet naar de Serie B. Ook andere clubs kregen sancties. Juventus keerde later terug aan de top en Internazionale won in 2010 de Champions League, maar het schandaal bleef lange tijd als een schaduw boven het Italiaanse voetbal hangen.
De vergelijking is niet volledig. In Italië waren meerdere clubs betrokken, terwijl deze zaak zich op Manchester City concentreert. Toch roept het voorbeeld een bredere vraag op: wat doet een grote integriteitscrisis met de aantrekkingskracht van een competitie?
De Premier League heeft zich ontwikkeld tot een uitzonderlijk rijk en internationaal succesvol voetbalproduct. Een zware sanctie tegen een van zijn meest succesvolle clubs kan vragen oproepen bij sponsors, TV-zenders en supporters.
Maar ook een te lichte straf kan de reputatie beschadigen. Wanneer ernstige overtredingen nauwelijks gevolgen hebben, komt juist de geloofwaardigheid van de competitie onder druk te staan.
Ook een transferverbod heeft gevolgen
Een transferverbod behoort eveneens tot de mogelijke maatregelen. Daarmee wordt voorkomen dat City zich meteen verder versterkt.
Ook zo’n straf werkt echter door bij andere clubs. De grote uitgaven van rijke topclubs vormen voor veel kleinere verenigingen een belangrijke inkomstenbron. Zij verkopen spelers om hun begroting rond te krijgen en nieuwe talenten te ontwikkelen.
Wanneer een grote koper van de markt verdwijnt, merken andere clubs dat in hun inkomsten.
Op langere termijn kan minder afhankelijkheid van zulke transfers gezond zijn. Op korte termijn kan een transferverbod voor Manchester City echter ook financiële druk veroorzaken bij clubs die zelf geen regels hebben overtreden.
Uitsluiting en gedwongen verkoop
Aan het uiterste einde van het spectrum staat volledige uitsluiting uit de Premier League.
Dat is meer dan een gewone degradatie. De English Football League zal niet verplicht zijn om City vervolgens toe te laten. Daardoor kan de club in een bijzonder onzekere positie terechtkomen.
Wil de Premier League werkelijk het risico nemen dat een historische club zonder vanzelfsprekende plek in het profvoetbal achterblijft?
Een gedwongen verkoop door Sheikh Mansour en de betrokken partijen uit Abu Dhabi onder de bevoegdheden van de Britse onafhankelijke voetbaltoezichthouder is ook een mogelijkheid. Of zo’n stap in deze zaak juridisch haalbaar en passend is, vereist uiteraard een afzonderlijke beoordeling.
Een dergelijke maatregel zou bovendien een veel bredere discussie openen: welke rol mogen staten, staatsfondsen en daarmee verbonden investeerders spelen in het Engelse voetbal?
De commissie staat daarmee voor een buitengewoon moeilijke opdracht. De straf moet zwaar genoeg zijn om de ernst van de overtredingen te weerspiegelen, daadwerkelijk gevolgen hebben voor de verantwoordelijken en de geloofwaardigheid van de competitie herstellen.
De eerste pagina’s van het commissierapport laten al zien hoe moeizaam het onderzoek is verlopen: enorme hoeveelheden documenten, uitgebreide getuigenverklaringen en voortdurende discussie over de houding van betrokkenen.
Maar met het vaststellen van de schuld is het zwaarste werk mogelijk nog niet gedaan. Nu moet worden bepaald wat een passende straf is — en wie uiteindelijk de rekening betaalt.
