Nep-sponsors, nep-adviseurs, valse verklaringen

Een onafhankelijke commissie oordeelt dat Manchester City schuldig is aan alle aanklachten over ernstige overtredingen van de financiële regels. Het rapport van veertig pagina’s beschrijft hoe eigenaren, sponsors en tussenpersonen negen seizoenen lang een façade in stand hielden.

Het woord “sham” betekent volgens het Oxford-woordenboek zoveel als bedriegen, misleiden, iemand iets op de mouw spelden onder valse voorwendselen. Het is een woord dat je zelden aantreft in de nuchtere taal van juridische uitspraken. In het oordeel van de onafhankelijke commissie, dat dinsdag openbaar werd, komt het er acht keer in voor.

De uitspraak is niet mis. Manchester City is schuldig bevonden aan alle aanklachten die te maken hebben met ernstige schendingen van de financiële regels. Ook op het onderdeel medewerking aan het onderzoek werd de club op alle punten op één na schuldig bevonden. Wie het document van veertig pagina’s doorleest, krijgt een kijkje achter de schermen van een club die jarenlang precies wist wat ze deed.

Een probleem dat vanaf dag één zichtbaar was

Om te begrijpen hoe het zover kwam, moeten we terug naar 2008. Dan wordt Manchester City overgenomen door investeerders uit Abu Dhabi. Volgens het rapport werd al bij de start van het seizoen 2009-10 duidelijk dat er een groot probleem op de club afkwam. De nieuwe eigenaren wilden geen middenmoter die zich netjes staande hield. Ze wilden winnen.

Winnen kost geld. Veel geld. De verliezen over 2009-10 zouden het toenmalige record voor een Premier League-club gaan breken: de 140 miljoen pond die Chelsea in 2006 had verloren. Het oordeel laat weinig ruimte voor twijfel over de opvatting van de eigenaren daarover. Dat record mocht volgens hen niet door City verbroken worden.

Er was meer. De club verwachtte ook in de vijf daaropvolgende seizoenen forse verliezen te lijden. Tegelijkertijd stonden zowel de UEFA als de Premier League op het punt om regels voor financial fair play in te voeren. De conclusie was even simpel als lastig: City moest de commerciële inkomsten flink opschroeven en minder afhankelijk worden van de eigen eigenaren.

Sham-contracten en het Disguised Funding Scheme

Begin 2010 zette City de eerste stappen om extra geld de club in te krijgen. Het middel was een reeks sponsorcontracten met recordbedragen, ver boven de reële marktwaarde. De commissie noemt het opzet het “disguised funding scheme”: verhulde financiering.

De constructie was, volgens het oordeel, verrassend eenvoudig. Elke sponsordeal werd in twee delen gesplitst: een basisbedrag en een zogeheten “tagged sum”. De sponsor betaalde het basisbedrag. De tagged sum kwam van de eigenaren van de club. Op papier betaalde de sponsor dus een enorm bedrag, in werkelijkheid nam de eigenaar het overgrote deel voor zijn rekening. Daarmee kon geld worden geïnvesteerd in spelers, zonder dat het er op de balans naar uitzag dat de eigenaar de club subsidieerde.

Het gaf derden, waaronder toezichthouders en accountants, een misleidende indruk van de commerciële inkomsten van de club.

Dat is de kern van de conclusie van de commissie, die stelt dat de jaarrekeningen en de vereiste FFP-verantwoordingen de indruk wekten dat de sponsorinkomsten “veel, veel groter” waren dan in werkelijkheid het geval was.

City liet het daar niet bij zitten en bleef wendbaar. Van tijd tot tijd werd de constructie aangepast, om de verhulling te “ondersteunen” en de kans te verkleinen dat er lastige vragen zouden worden gesteld.

Anders gezegd: van de bijna 950 miljoen pond aan sponsorinkomsten in negen seizoenen kwam nog geen achtste deel daadwerkelijk van de sponsors zelf. Ruim 830 miljoen pond was geld van de eigenaren. Samen met andere constructies werd via dit systeem bovendien 90 miljoen pond aan uitgaven aan het zicht onttrokken.

Manchester City ontkent de beschuldigingen en houdt vol dat de Premier League de sponsorovereenkomsten verkeerd heeft begrepen. De commissie heeft die uitleg echter zonder omhaal van tafel geveegd. Ze noemt die “onwaar” en omschrijft haar als een verklaring die pas lang na de feiten is verzonnen om de werkelijkheid van het schema te verdoezelen.

Negen miljoen te kort, en een paar dagen om het op te lossen

Een van de voorbeelden in het rapport laat zien hoe het schema in de praktijk werkte. In mei 2013, nog geen week voor het einde van het boekjaar 2012-13, merkte de club dat ze 9,9 miljoen pond tekortkwam om aan de financiële regels van de UEFA te voldoen.

Wat er daarna gebeurde, gaat razendsnel. Binnen een paar dagen, zonder dat er ook maar één sponsor was benaderd, werd een aantal aangepaste sponsorovereenkomsten opgesteld. Daarin werden de vergoedingen verhoogd om bonussen uit te keren voor gebeurtenissen die al hadden plaatsgevonden, en om een tournee door de Verenigde Staten te bekostigen. Het gevreesde FFP-tekort was daarmee, in de woorden van de commissie, “gedicht”.

Project Longbow en de Fordham-constructie

In 2012 startte City wat de club zelf Project Longbow noemde. Het oordeel erkent dat veel onderdelen daarvan oprecht waren en legitieme pogingen vormden om de inkomsten te verhogen en de operationele verliezen terug te dringen.

Eén onderdeel was dat niet: het zogeheten Fordham Arrangement. Dat was een overeenkomst tussen City en een derde partij, Fordham, die volgens de commissie “weinig meer dan een façade” was. Geld van de eigenaren werd gebruikt om Fordham voor een kunstmatig opgeblazen prijs het recht te laten kopen op de beeldrechten van de spelers van de club. Het was, zo staat in het oordeel, een extra middel om geld de club in te laten stromen op een manier waarbij de ware herkomst verborgen bleef.

Het gevolg: de club kon doen alsof die gelden operationele inkomsten waren. In de financiële overzichten werd 24,5 miljoen pond ten onrechte als operationele opbrengst geboekt, terwijl 49,414 miljoen pond ten onrechte buiten de operationele kosten werd gehouden. Het Fordham Arrangement werd volgens de uitspraak uitgevoerd met medeweten en goedkeuring van een aantal personen, wier namen in de publieke versie zijn doorgehaald.

Salarissen via de achterdeur

Er was nog een route om de regels te omzeilen: dure contracten van spelers en managers buiten de boeken houden. Dat gebeurde door de beloning via derden uit te betalen, terwijl het geld in werkelijkheid van de eigenaren kwam. Zulke betalingen werden vastgelegd in een adviesovereenkomst, waardoor, aldus het oordeel, de werkelijke omvang van de verplichtingen van de club verborgen bleef.

De commissie beschrijft drie afzonderlijke gevallen. Alle namen zijn uit het document verwijderd, maar ze worden mogelijk openbaar zodra de volledige motivering wordt gepubliceerd. Het ging om bedragen van 8,866 miljoen pond, 7,4 miljoen pond en 0,5 miljoen pond.

Getuigen die “bewust hebben gelogen”

Misschien wel het meest belastende deel van het rapport gaat niet over geld, maar over de manier waarop City zich opstelde tijdens het onderzoek. De commissie concludeert dat de club met haar gedrag duidelijk de bedoeling had om de regels van de Premier League te omzeilen, en dat er “gezamenlijke pogingen” werden gedaan om het onderzoek te dwarsbomen.

City diende getuigenverklaringen of documentair bewijs in van 24 personen, van wie de meesten ook tijdens de hoorzitting zelf getuigden. Volgens de commissie was het bewijs van een aantal belangrijke getuigen op meerdere kernpunten onjuist. Sommigen gaven verklaringen waarvan ze wisten dat die niet waar waren en waren daarmee oneerlijk.

Dat kan later nog nasleep krijgen. De nieuwe Independent Football Regulator mag namelijk kijken naar de eerlijkheid en integriteit van bestuurders en eigenaren van clubs. Voorlopig is er niemand bij naam genoemd, dus het is niet bekend welke functionarissen precies worden bedoeld en wat dit voor hun positie betekent.

De commissie stelt bovendien vast dat City wist dat de jaarrekeningen geen “getrouw beeld” gaven van de financiële positie van de club, en dat de club roekeloos was over de vraag of dat wel zo was. Het slotoordeel: City handelde niet met “de grootst mogelijke goede trouw” en schond daarmee de verplichting tot medewerking die de club aan de Premier League verschuldigd was.

Wat nu?

Met dit oordeel is de kous nog niet af. Het volledige, uitgeschreven vonnis moet nog volgen, en daarmee mogelijk ook de namen van de mensen die nu nog zijn weggelaten. Wat vaststaat: een onafhankelijke commissie heeft zwart op wit vastgelegd dat een van de succesvolste clubs van de afgelopen vijftien jaar haar financiën op grote schaal heeft vervormd, en dat ze daarover ook nog eens niet de waarheid heeft gesproken tijdens het onderzoek.